Е. В. Афонасин Ответственный секретарь




НазваниеЕ. В. Афонасин Ответственный секретарь
страница1/13
Дата04.03.2013
Размер1.98 Mb.
ТипДокументы
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


Σ Χ Ο Λ Η


Философское антиковедение

и классическая традиция


Том 5


Выпуск 1


2011


ΣΧΟΛΗ

Философское антиковедение

и классическая традиция

Издается «Центром изучения древней философии

и классической традиции»


Главный редактор

Е. В. Афонасин

Ответственный секретарь

А. С. Афонасина

Редакционная коллегия

Леонидас Баргелиотис (Афины–Олимпия), И. В. Берестов (Новосибирск),

М. Н. Вольф (Новосибирск), В. П. Горан (Новосибирск), Джон Диллон (Дублин), С. В. Месяц (Москва), Е. В. Орлов (Новосибирск), В. Б. Прозоров (Москва), А. В. Цыб (Санкт-Петербург), А. И. Щетников (Новосибирск)

Редакционный совет

С. С. Аванесов (Томск), Леван Гигинейшвили (Тбилиси), Люк Бриссон (Париж), В. С. Диев (Новосибирск), Доминик O’Мара (Фрибург), Теун Тилеман (Утрехт), В. В. Целищев (Новосибирск), С. П. Шевцов (Одесса)

Учредители журнала

Новосибирский государственный университет,

Институт философии и права СО РАН

Основан в марте 2007 г. Периодичность – два раза в год

Данный выпуск подготовлен и опубликован благодаря поддержке

Института «Открытое общество» (Будапешт)

Адрес для корреспонденции

Философский факультет НГУ, ул. Пирогова, 2, Новосибирск, 630090

Тексты принимаются в электронном виде

по адресу: afonasin@gmail.com


Адрес в сети Интернет: www.nsu.ru/classics/schole/


ISSN 1995-4328 (Print)

ISSN 1995-4336 (Online)


© Центр изучения древней философии

и классической традиции, 2011



Σ Χ Ο Λ Η


Ancient Philosophy and

the Classical Tradition


Volume 5


Issue 1


2011


ΣΧΟΛΗ

A Journal of the Centre for Ancient Philosophy

and the Classical Tradition


Editor-in-Chief

Eugene V. Afonasin


Executive Secretary

Anna S. Afonasina


Editorial Board

Leonidas Bargeliotes (Athens–Ancient Olympia), Igor V. Berestov (Novosibirsk),

Vasily P. Goran (Novosibirsk), John Dillon (Dublin), Svetlana V. Mesyats (Moscow), Eugene V. Orlov (Novosibirsk), Vadim B. Prozorov (Moscow), Andrei I. Schetnikov (Novosibirsk), Alexey V. Tzyb (St. Petersburg), Marina N. Wolf (Novosibirsk)

Advisory Committee

Sergey S. Avanesov (Tomsk), Luc Brisson (Paris), Levan Gigineishvili

(Tbilisi), Vladimir S. Diev (Novosibirsk), Dominic O’Meara (Friburg), Sergey P. Shevtsov (Odessa), Teun Tieleman (Utrecht), Vitaly V. Tselitschev (Novosibirsk)

Established at

Novosibirsk State University

Institute of Philosophy and Law (Novosibirsk, Russia)


The journal is published twice a year since March 2007


Preparation of this volume is supported by

The “Open Society Institute” (Budapest)


The address for correspondence

Philosophy Department, Novosibirsk State University,

Pirogov Street, 2, Novosibirsk, 630090, Russia

E-mail address: afonasin@gmail.com


On-line version: www.nsu.ru/classics/schole/


ISSN 1995-4328 (Print)

ISSN 1995-4336 (Online)

© The Center for Ancient Philosophy and

the Classical Tradition, 2011


СОДЕРЖАНИЕ / CONTENTS



Предисловие редактора . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

Editorial . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8

СТАТЬИ / ARTICLES




The Ancient Greek Way of Life and the Consequences of the Dominance of the Appetitive Part of the Soul in Mankind Today . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Yiorgo Maniatis


9

Гений и Андрогин. Об одном сюжете из Платоновского «Пира» у Пушкина . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Е. В. Абдуллаев


24

Интерпретация Цицероном стоических понятий honestum, virtus, officium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

А. М. Брагова


42

«Исследование» и «открытие у Гераклита: Рождение философского метода . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

М. Н. Вольф


53

Моделирование решения античного софистического «Парадокса крокодила» в рамках современной классической формальной логики нулевого порядка . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

А. Н. Ахвледиани



74

«Лернейская гидра» и проблема происхождения гностицизма . . . . . . . .

Е. В. Афонасин

83

ПЕРЕВОДЫ / TRANSLATIONS




Денис О’Брайен. Плотин и гностики о происхождении материи . . . . . . .

Р. В. Гуляев, предисловие и перевод

96

Аннотации . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

111

Abstracts . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

114



This page is intentionally left blank


ПРЕДИСЛОВИЕ РЕДАКТОРА

Пятый том журнала объединяет два выпуска. В первый выпуск вошло шесть статей на самые разнообразные темы и один перевод. Второй выпуск посвящен античной космологии и астрономии. В него включен курс лекций Майкла Чейза «Дискуссии о вечности мира в поздней античности», прочитанных в мае 2011 г. в НГУ, а также два перевода: глава из монографии знаменитого историка античности Вальтера Буркерта, посвященная античной астрономии, и перевод «Введений в явления» Гемина. Эти тексты подготовлены специально для участников семинара по истории античной науки, который пройдет в Сибирском научном центре в августе 2011 г. при поддержке Института «Открытое общество».

Следующий выпуск журнала (январь 2012 г.) будет посвящен истории античной музыки. Приглашаем к сотрудничеству заинтересованных авторов. Работы принимаются до конца ноября 2011 г.

Сердечно благодарим всех коллег и друзей, принявших участие в наших встречах, и напоминаем, что журнал индексируется The Philosophers Index и SCOPUS, и все предыдущие выпуски можно найти на собственной странице журнала www.nsu.ru/classics/schole/, а также в составе следующих электронных библиотек: www.elibrary.ru (Научная электронная библиотека) и www.ceeol.com (Central and Eastern European Online Library).


Евгений Афонасин

Академгородок

1 июля 2011 г.

afonasin@gmail.com


EDITORIAL


The fifth volume of the journal consists of two issues. The first issue contains six articles, dedicated to a variety of subjects, and one translation. The second issue is entirely devoted to ancient cosmology and astronomy. It includes lectures by Michael Chase, “Discussions on the eternity of the world”, delivered in May 2011 at Novosibirsk, a Russian translation of a chapter on ancient astronomy from Walter Burkert’s “Lore and Science in Ancient Pythagoreanism”, and a commented Russian translation of the Elementa astronomiae by Geminus. These texts are prepared for the participants of the international school “Τεχνη. Theoretical Foundations of Arts, Sciences and Technology in the Greco-Roman World” (August 2011, Siberian Scientific Centre) organized by the “Centre for Ancient philosophy and the classical tradition” and sponsored by the “Open Society” Institute (Budapest).

Next issue of the journal (January 2012) will be dedicated to Ancient Music. Interested persons are welcome to contribute. Studies and translations are due by November 2011.

I wish to express my gratitude to all my friend and colleagues for participation in our seminars and would like to remind that the journal is abstracted / indexed in The Philosopher’s Index and SCOPUS, and available on-line at the following addresses: www.nsu.ru/classics/schole/ (journal home page); www.elibrary.ru (Russian Index of Scientific Quotations); and www.ceeol.com (Central and Eastern European Online Library).


Еugene Afonasin

Academgorodok, Russia

July 1, 2011

afonasin@gmail.com

Статьи / Articles


Ο ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΒΙΟΥ

ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ

ΤΟΥ ΕΠΙΘΥΜΗΤΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ


ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΜΑΝΙΑΤΗΣ


Hellenic Open University

maniatis1@windowslive.com



Yiorgo N. Maniatis (Hellenic Open University)

The Ancient Greek Way of Life and the Consequences of the Dominance

of the Appetitive Part of the Soul in Mankind Today

Abstract: In this paper I examine the healthy ancient Greek way of life by contrast to the unhealthy way of life of contemporary man, who at the greatest percentage is homo economicus. First, I examine the ancient Greek philosophical perceptions of the soul, with emphasis on the great psychological theory of Plato, aiming to show the healthy way that the ancient Greeks perceived the soul and the homologous ethical way that they lived their life in accordance with its nature in order to live as much eudaimonically as possible. Next, in comparison, I examine the new contemporary man, homo economicus, in whom the appetitive part of the soul dominates, and investigate those catastrophic consequences that this dominance of the inferior part of the human soul have brought in our global era, in sectors such as the economy, education and politics, resulting to the decadence of life.

Keywords: Presocratics, Plato, Aristotle, daimon, soul, appetitive part, homo economicus, economy, paideia, politics



Εισαγωγή

Σε αυτή την εργασία εξετάζεται ο υγιής αρχαιοελληνικός τρόπος βίου κατ’ αντιδιαστολή προς τον νοσηρό τρόπο βίου του σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος στο μεγαλύτερο ποσοστό του ανήκει στο είδος του homo economicus. Αρχικώς, εξετάζονται οι αρχαιοελληνικές φιλοσοφικές θεωρήσεις περί ψυχής, με έμφαση στην μεγάλη ψυχολογική θεωρία του Πλάτωνα, με σκοπό να καταδειχθεί ο υγιής τρόπος που θεωρούσαν την ψυχή οι αρχαίοι Έλληνες και ο ομόλογος σύμφωνα με την φύση της ηθικός τρόπος που διήγαν τον βίο τους ώστε να ζουν όσο γίνεται πιο ευδαιμονικά. Στη συνέχεια, σε αντιπαράθεση, εξετάζεται ο νέος σύγχρονος άνθρωπος, ο κατά πλειοψηφία homo economicus, στον οποίον κυριαρχεί το επιθυμητικό μέρος της ψυχής, και ερευνώνται οι καταστροφικές επιπτώσεις που έχει επιφέρει αυτή η κυριαρχία της κατώτερης ανθρώπινης ψυχής στην εποχή μας, σε τομείς όπως την οικονομία, την παιδεία και την πολιτική, με αποτέλεσμα την έκπτωση της ζωής.

1. Η ψυχολογία και ο υγιής ηθικός τρόπος βίου στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία

Οι πρώτες σοβαρές απόπειρες ερεύνησης και περιγραφής της ανθρώπινης ψυχής έλαβαν χώρα στην αρχαία Ελλάδα. Εκεί, η αρχαιοελληνική φιλοσοφία, η οποία αξίζει να σημειωθεί πως ήταν ταυτόσημη με την αρχαιοελληνική επιστήμη, αναζήτησε εις βάθος την γνώση της ανθρώπινης ψυχής. Σκοπός της ήταν να ανεύρει το σωματικό και ψυχικό Είναι του ανθρωπίνου όντος, έτσι ώστε, γνωρίζοντάς το, να μπορεί να προσδιορίσει την φυσική του σύσταση, τα μέρη του, τα όριά του, τις δυνάμεις του, τις δυνατότητές του, και τις πραγματώσεις του. Φυσικά, στην αρχαιότητα η βαθειά γνώση της ανθρώπινης ψυχής είχε ως ηθικό στόχευμα την μεγίστη δυνατή καλύτερη ζωή, τον περίφημο ευδαίμονα βίο, τον οποίον όλοι οι αρχαίοι φιλόσοφοι και όλες οι αρχαίες σχολές επεδίωξαν ένθερμα με κάθε τρόπο. Οι αρχαίοι Έλληνες με τις ψυχολογικές μελέτες, έρευνες και γνώσεις τους στόχευαν στην δυνητικά μεγαλύτερη ευδαιμονική ζωή του ανθρώπου. Και αυτή δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ο ομόλογος με την σωματική και ψυχική φύση τού ανθρώπου ηθικός βίος. Οι αρχαίοι Έλληνες, λοιπόν, ήθελαν να γνωρίζουν την ανθρώπινη ψυχή, για να μπορούν να ζουν ηθικά όσο γίνεται πιο σύμφωνα με την φύση της, και ως εκ τούτου να μπορούν να διάγουν έναν ευδαίμονα βίο.

Οι αρχικές πρώτο-φιλοσοφικές και πρώτο-επιστημονικές θεωρήσεις περί ψυχής έγιναν από τους Προσωκρατικούς φιλοσόφους. Μεταξύ αυτών, ο Ηράκλειτος είναι από τους πρώτους που συσχετίζει την ψυχολογία, την οντολογία, και την ηθική. Μέσα από την περίφημη λακωνική του ρήση, ἦθος ἀνθρώπωι δαίμων,1 θεωρεί ότι το ανθρώπινο ἦθος, δηλαδή η οντολογική φύση του ανθρωπίνου Είναι, που στη συνέχεια γίνεται και ηθική φύση-χαρακτήρας του, είναι ο δαίμων, δηλαδή η ανώτατη βαθμίδα Είναι που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος.2 Κι αυτήν την ανώτατη βαθμίδα του Είναι την προσιδιάζει μόνο στην ξηρή, σοφότατη και άριστη ψυχή,3 που είναι ξηρή και πύρινη ακριβώς επειδή μετέχει στο κοσμικό Είναι, στο ἀείζωον πῦρ. Αυτή μάλιστα η ανώτατη δαιμονική ψυχή των ολίγων ἀγαθῶν και ἀρίστων θεωρείται από τον Ηράκλειτο να έχει ασύλληπτα όρια, επειδή έχει τόσο βαθύ λόγον,4 καθότι ο λόγος της άριστης πύρινης ψυχής αντανακλά, μετέχει και ομολογεί την κοσμική ουσία του πυρός-λόγου-Είναι. Συνεχίζοντας μία παρόμοια με τον Ηράκλειτο ψυχολογική-οντολογική-ηθική θεώρηση, ο Δημόκριτος ισχυρίζεται στο τέλος της προσωκρατικής περιόδου ότι ο δαίμων κατοικεί μόνο μέσα στην ψυχή του ανθρώπου,5 όντας το οντολογικό εσώτερο βαθύτερο Είναι του, το οποίο τού αιτιολογεί είτε την ηθική εὐδαιμονίην είτε την κακοδαιμονίην, ανάλογα με το αν η ψυχή-δαίμων του διάγει ηθικά καλό ή κακό βίο.6 Βλέπουμε λοιπόν ότι στην πρώτη προσωκρατική περίοδο οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι θεωρούσαν την ψυχή με έναν αρκετά υγιή τρόπο, καθώς σκοπός τους ήταν να διάγουν έναν ηθικό βίο όσο γίνεται πιο ομόλογο και σύμφωνο με την οντολογική φύση της ανθρώπινης ψυχής, ώστε να καταφέρνουν να ζουν όσο γίνεται πιο ευδαιμονικά.

Αυτή η ψυχολογική-οντολογική-ηθική θεώρηση παρέμεινε ίδια και στην επόμενη κλασσική περίοδο της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, στα μεγάλα συστήματα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Πρώτα, ο Σωκράτης ταυτίζει την ανώτατη ψυχή του με το περίφημό του δαιμόνιον, το ανώτατο Είναι του, που τον οδηγούσε και τον κρατούσε πάντοτε στον οδό της γνώσης και της σοφίας, αναγνωρίζοντας έτσι ότι μόνο η ανώτατή του ψυχή-δαίμων μπορεί να κατακτήσει την ευδαιμονία. Στη συνέχεια, και ο Πλάτων, αφού αρχικά ισχυρίζεται στον Κρατύλο 7 ότι ο δαήμων ἀγαθὸς ἀνὴρ καλείται ορθώς δαίμων, αναγνωρίζοντας έτσι τον δαίμονα ως το ανώτατο Είναι του ανθρώπου, στον Τίμαιο 8 ταυτίζει τελικά τον δαίμονα με το αθάνατο μέρος της ψυχής του ανθρώπου, το λογιστικό, τοποθετώντας τον μέσα στο ανθρώπινο σώμα στην κορυφή του κεφαλιού, και τον συνδέει κι αυτός με την ευδαιμονία, εάν ο άνθρωπος καλλιεργήσει σωστά την έλλογη ψυχή-δαίμονά του. Ομοίως, και ο Αριστοτέλης θεωρεί στα Τοπικά 9 τον δαίμονα ως την σπουδαία ψυχή του ανθρώπου, και τον συνδέει και αυτός με την ευδαιμονία, η οποία ισχυρίζεται ότι αποκτάται μόνο όταν ο άνθρωπος γίνεται δαίμων σπουδαῖος. Και φυσικά, στα Ηθικά Νικομάχεια 10 συνδέει την ανώτατη ψυχή του ανθρώπου με την υψίστη ευδαιμονία, καθώς θεωρεί ότι ὁ εὐδαιμονέστατος είναι μόνο ο σοφός φιλόσοφος που έχει καλλιεργήσει την ψυχή του στην ανώτατη βαθμίδα του Είναι της.

Ομοίως, και στην ελληνιστική περίοδο, στα ηθικά συστήματα των Επικουρείων με την ευδαιμονική ηδονική ἀταραξίαν, των Στωικών με την ευδαιμονική ἀπάθειαν, και των Σκεπτικών με την ευδαιμονική ἀταραξίαν που προκύπτει από την γνωσιολογική ἐποχήν, αλλά και στην ύστερη περίοδο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, όπως στα ευδαιμονιστικά συστήματα των Νεοπλατωνικών, των Νεοπυθαγορείων, κ.λπ., η ηθική ευδαιμονία αποτελεί πάντοτε αποτέλεσμα της ύψιστης καλλιέργειας της φύσης της ψυχής και μόνον.

Ας εστιάσουμε όμως περαιτέρω σε μία από τις μεγαλύτερες ψυχολογικές θεωρίες της αρχαιότητας, την πλατωνική ψυχολογία, και τις ιδιοφυείς βαθυστόχαστες θέσεις του δημιουργού της σε συνάρτηση με τον ορθό τρόπο βίου. Ο Πλάτων μελετά εις βάθος την ανθρώπινη ψυχή, την χωρίζει σε μέρη, περιγράφει την φύση της, τις δυνάμεις και τις πραγματώσεις κάθε μέρους της, και μας δίνει μία συστηματική ψυχολογική θεωρία.

Στην Πολιτεία 11 η ψυχή περιγράφεται να έχει τριμερή σύσταση, αποτελούμενη από τρία μέρη ή δυνάμεις ή λειτουργίες: τὸ λογιστικόν, τὸ θυμοειδὲς και τὸ ἐπιθυμητικόν.12 Το λογιστικό, που είναι το ανώτατο μέρος της ψυχής, συνιστά την λογική, τον λογισμό, και είναι αυτό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα. Ο Πλάτων το αποκαλεί επίσης φιλομαθὲς δὴ καὶ φιλόσοφον,13 διότι είναι εκείνο το μέρος της ψυχής που αγαπά και αναζητά την γνώση, την αλήθεια και την σοφία. Έχει ως αρετή του την σοφία, και γι’ αυτό και την λειτουργία να κυβερνά και να φροντίζει ολόκληρη την ψυχή.14 Γι’ αυτό τον λόγο αντιστοιχεί στο ανώτατο γένος των ανθρώπων, στο φιλόσοφον,15 αυτό που αγαπά την σοφία, και στην ανώτατη τάξη της πολιτείας, στους φύλακες φιλοσόφους-βασιλείς, που κατ’ αντιστοιχία είναι η μόνη τάξη που κι αυτή κυβερνά και φροντίζει με σοφία ολόκληρη την πολιτεία. Το θυμοειδές, που είναι το ενδιάμεσο μέρος, συνιστά το ψυχωμένο μέρος της ψυχής, αυτό που σχετίζεται με τον θυμό, το θυμικό, και τα συναισθήματα. Αποκαλείται από τον Πλάτωνα επίσης φιλόνικον καὶ φιλότιμον,16 διότι είναι εκείνο το μέρος της ψυχής που αγαπά και επιδιώκει τις τιμές, τις νίκες και τις δόξες. Έχει ως αρετή του την ανδρεία, και γι’ αυτό την λειτουργία να υπερασπίζεται τα πάντα με θάρρος παραμένοντας υπάκουος και πιστός σύμμαχος του λογιστικού.17 Γι’ αυτό τον λόγο αντιστοιχεί στο φιλόνικον 18 γένος των ανθρώπων, αυτό που αγαπά τις δόξες, και στην μεσαία τάξη της πολιτείας, στους επικούρους, που βοηθούν με ανδρεία τους φύλακες στην φύλαξη της πολιτείας. Το επιθυμητικό, που είναι το τρίτο και κατώτερο μέρος της ψυχής, συνιστά τον πολλαπλό κόσμο των επιθυμιών,19 κυρίως αυτών που σχετίζονται με τις βιολογικές ανάγκες και τις σωματικές ηδονές. Αποκαλείται από τον Πλάτωνα και ἀλόγιστον,20 διότι στερείται κάθε λογικής, καθώς επίσης φιλοχρήματον καὶ φιλοκερδές,21 διότι αγαπά το χρήμα και το κέρδος, ως την έσχατη πραγματοποίηση των τερπνών υλικών επιθυμιών του.22 Γι’ αυτό τον λόγο αντιστοιχεί στο χρηματιστικὸν 23 και το φιλοκερδὲς 24 γένος των ανθρώπων, αυτό που αγαπά και επιδιώκει το χρήμα, και στην τρίτη κατώτερη τάξη της πολιτείας, στους δημιουργούς, οι οποίοι έχουν ως έργο τους να παρέχουν τα υλικά αγαθά στην πολιτεία, θέτοντας ο καθένας χωριστά τον δικό του χρηματιστικό στόχο ευχαρίστησης, δίχως να έχουν κάποιο ενοποιητικό ιδανικό.25 Έχει ως αρετή του την σωφροσύνη, μόνο όταν υποτάσσει τις επιθυμίες του στην εξουσία του λογιστικού και συμφωνεί μαζί με το θυμοειδές να άρχονται μόνο από το λογιστικό.26

Κατά τον Πλάτωνα, λοιπόν, όταν καθένα από τα τρία μέρη της ψυχής τὰ αὑτοῦ πράττειν,27 πράττει δηλαδή το κατάλληλο έργο του καθ’ ομολογίαν με την φύση του, τότε μόνον η ψυχή του ανθρώπου είναι ενιαία και δίκαιη, και μόνον τότε ο άνθρωπος ζει ευδαιμονικά με την μεγαλύτερη δυνατή φυσική και ψυχική υγεία. Αντιθέτως, όταν τα τρία μέρη της ψυχής εξουσιάζουν παρὰ φύσιν και αναμειγνύονται το ένα στη φύση του άλλου με πολυπραγμοσύνη εναντίον του φυσικού συνόλου της ψυχής, τότε η ψυχή νοσεί και βιώνει την αδικία, την δυστυχία και συλλήβδην πᾶσαν κακίαν.28

Ιδιαίτερα για το επιθυμητικό, όταν αυτό κυριαρχεί πάνω στα άλλα δύο μέρη της ψυχής, ο Πλάτων εκφράζεται με τα πιο μελανά χρώματα στον λόγο του περί τὰς κακὰς καὶ ἡμαρτημένας πολιτείας καὶ ψυχάς.29 Έτσι, ήδη στην πρώτη σε έκπτωση ψυχή, την τιμοκρατική, η οποία άρχεται από το θυμοειδές, αναφέρεται ότι υπάρχει όσο μεγαλώνει ηλικιακά μία αυξανόμενη υπόθαλψη του επιθυμητικού, το οποίο τελικώς την σπρώχνει στο κυνήγι και στον ξεπεσμό της φιλοχρηματίας.30 Στην δεύτερη σε έκπτωση ψυχή, την ολιγαρχική, την κυριαρχία αναλαμβάνει πλέον επισήμως το επιθυμητικό, το οποίο επιδίδεται με μονομανία στον άπληστο πλουτισμό καταπιέζοντας όλες τις άλλες επιθυμίες, και υποδουλώνει το λογιστικό πώς θα βγάζει περισσότερα χρήματα και το θυμοειδές να θαυμάζει μόνο τον πλούτο.31 Στην τρίτη σε έκπτωση ψυχή, την δημοκρατική, την κυριαρχία έχει πάλι το επιθυμητικό, το οποίο ισοπεδώνει σαν ισάξιες όλες τις επιθυμίες, και τις καλές και τις κακές, τις μη αναγκαίες και τις ανώφελες, και ζει άναρχα δίχως ουδεμία τάξη μόνο για την ικανοποίησή τους τιμώντας τες όλες εξίσου.32 Στην δε τέταρτη και κατώτατη σε έκπτωση ψυχή, την τυραννική, άρχει πάλι το επιθυμητικό, στο οποίο την εξουσία παίρνει η χειρότερη από τις παράνομες μη αναγκαίες και αφύσικες επιθυμίες, ο ερωτικός πόθος για όλα τα απαγορευμένα πράγματα και όλες τις ακόλαστες πράξεις,33 όπως αυτές βιώνονται καμιά φορά στον ύπνο, υποδουλώνοντας και κυριαρχώντας δικτατορικά πάνω σε όλα τα άλλα, ζώντας έτσι τον πιο άθλιο, μίζερο, πονηρό και δυστυχισμένο βίο.34 Με αυτό τον τρόπο, βλέπουμε τον Πλάτωνα να θεμελιώνει και αυτός την ηθική και τον ευτυχισμένο ή δυστυχισμένο βίο πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία.35

Αυτή την τριμερή σύσταση της ψυχής ο Πλάτων την απεικονίζει εύστοχα μέσα και από δύο αλληγορικές εικόνες, στις οποίες διαφαίνεται η συνολική φύση της ψυχής, καθώς και η φύση και σχέση των μερών μεταξύ τους.

Στην πρώτη εικόνα στην Πολιτεία,36 η ψυχή παρομοιάζεται ως συνδυασμός τριών διαφορετικών μορφών ενωμένων σε ένα σώμα. Εξωτερικά έχει την μορφή ενός ανθρώπου, στο εσωτερικό του όμως ευρίσκονται τρία όντα: ένας μικροσκοπικός άνθρωπος που συμβολίζει το λογιστικό, ένα λιοντάρι που συμβολίζει το θυμοειδές, και ένα πολύμορφο μεταβαλλόμενο οφιοειδές θηρίο στο οποίο φυτρώνουν κατά βούληση πολλά ήμερα κεφάλια (καλές επιθυμίες) και πολλά άγρια κεφάλια (κακές επιθυμίες) που συμβολίζει το επιθυμητικό.37 Το γεγονός ότι ο Πλάτων ταυτίζει το λογιστικό με έναν μικροσκοπικό άνθρωπο εντός του μεγάλου ανθρώπου, σημαίνει ότι αναγνωρίζει το λογιστικό ως το μόνο αληθινά ανθρώπινο κομμάτι της ψυχής του ανθρώπου, ταυτίζοντας τα συμφέροντα του λογιστικού με τα συμφέροντα του όλου.38 Όταν λοιπόν κυριαρχεί ο μικροσκοπικός άνθρωπος μέσα στο ανθρώπινο περίβλημα της ψυχής, καλλιεργώντας μόνο τα ήμερα κεφά­λια του επιθυμητικού / θηρίου, δηλαδή μόνο τις καλές επιθυμίες του, με την αρωγή του θυμοειδούς/λιονταριού, έχοντας όλα τα μέρη του εκ φύσεως συμφιλιωμένα και ενωμένα, τότε ο άνθρωπος βιώνει την δίκαιη ευδαιμονία. Αντιθέτως, όταν ο μικροσκοπικός άνθρωπος αφήνεται να λιμοκτονεί, αφήνοντας ανήμερα τα άλλα δύο θηρία να αλληλοτρώγονται διαρκώς πολεμώντας το ένα το άλλο, τότε η ψυχή του ανθρώπου βιώνει την αδικία και την νοσηρή δυστυχία.39 Αξίζει να σημειώσουμε στην εικόνα αυτή τις επιπτώσεις της κυριαρχίας του επιθυμητικού μέρους της ψυχής. Κατά τον Πλάτωνα, όποιος κατευθύνει την ζωή του προς την κτηνώδη, ακαταλόγιστη και ακόλαστη ηδονή του κυνηγιού του χρήματος γίνεται τρισάθλιος και δυστυχής, καθώς υποτάσσει το θεϊκό μικρό λογιστικό μέσα του στο πελώριο πολύμορφο μιαρό τέρας/επιθυμητικό, και εξαιτίας του χρήματος και της απληστίας αυτού του θηρίου ακόμη και το λιοντάρι/θυμοειδές προπηλακίζεται και γίνεται πίθηκος. Αντίθετα, ο άνθρωπος που έχει ορθά καλλιεργημένη την ψυχή του είναι λιτός και με μέτρο απέναντι στην απόκτηση χρημάτων, δεν θαμπώνεται από την απεριόριστη απόκτηση του πλούτου, την οποία οι πολλοί εσφαλμένα θεωρούν ως μακαριότητα, και δεν υπεισέρχεται σε απέραντα κακά και μπελάδες για την αύξηση των χρημάτων. Απεναντίας, κρατώντας πάντα σε αρμονική τάξη τα μέρη της ψυχής του, ώστε να μην διαταραχθούν από την ανεπάρκεια ή την περίσσεια του πλούτου, διάγει τον βίο του κανονίζοντας με τάξη και σύνεση αναλόγως και τα έσοδα και τα έξοδά του.

Στην δεύτερη αλληγορική εικόνα στον Φαίδρο,40 η ψυχή παρομοιάζεται με ένα φτερωτό άρμα με έναν ηνίοχο και ένα ζευγάρι άλογα.41 Ο ηνίοχος συμβολίζει το λογιστικό μέρος της ψυχής, και το έργο της ηνιόχησής του καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολο και επίπονο, καθώς πρέπει να ελέγχει και να επιβάλλεται συνεχώς σε δύο άλογα διαφορετικών φύσεων και ροπών. Το άσπρο άλογο, που είναι όμορφο, καλό και ευγενικό, συμβολίζει το θυμοειδές, και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ηνιόχηση διότι υπακούει εύκολα στο λογιστικό. Αντίθετα το μαύρο άλογο, που είναι άσχημο, κακό και μη ευγενικό, συμβολίζει το επιθυμητικό, και ρέπει υπακούοντας τυφλά και ανεξέλεγκτα προς όλες τις κτηνώδεις επιθυμίες του, με αποτέλεσμα να χρειάζεται διαρκώς πάρα πολλή επίμονη και προσεκτική ηνιόχηση, και είναι συνήθως αυτό που αιτιολογεί στο άρμα της ψυχής τις κάθε είδους πτώσεις της. Αξίζει να σημειωθεί ότι και εδώ κατά τον Πλάτωνα οι ψυχές που παρασύρονται από το κακό άλογο του επιθυμητικού χάνουν συνεχώς τα φτερά τους, και αναλώνονται ανόητα για μεγάλες περιόδους σε καταστάσεις ψυχικής ευτέλειας και δυστυχίας μέσα σε ποταπές ζωές.

Τέλος, στον Τίμαιο 42 ο Πλάτων τοποθετεί τα μέρη της ψυχής στο ανθρώπινο σώμα, θέτοντας το λογιστικό στο κεφάλι, το θυμοειδές στο στήθος, και το επιθυμητικό στην κοιλιά. Υποστηρίζει δε ότι μόνο το λογιστικό είναι θεϊκό και αθάνατο, και το ταυτίζει με τον δαίμονα της ανθρώπινης ψυχής, ενώ τα άλλα δύο μέρη είναι θνητά. Και εδώ ο Πλάτων διατείνεται ότι όποιος αφιερώνει τον βίο του στο άγριο θηρίο του επιθυμητικού και τον σπαταλάει στις κατώτερες ηδονές των επιθυμιών του, ζει εντελώς θνητά, ανάξια και δυστυχισμένα.

Αυτό που παρατηρούμε λοιπόν εν γένει στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι ότι υπάρχει μία στενή σχέση και αντιστοιχία μεταξύ ψυχολογίας, οντολογίας και ηθικής, η οποία επιμαρτυρείται και ετυμολογικώς στις λέξεις δαίμων, εὐ+δαίμων, και εὐ+δαιμονία. Διότι, ο ανώτατος οντολογικός βαθμός του Είναι όπου η ανθρώπινη ψυχή δύναται να φτάσει, δηλαδή ο δαίμων, αντιστοιχεί στον ανώτατο ηθικό βαθμό ευτυχίας όπου ο άνθρωπος δυνητικά μπορεί να φτάσει, δηλαδή στην εὐδαιμονίαν. Έτσι, η ηθική εὐδαιμονία, η οποία προσδιορίζει όλη την ευδαιμονιστική αρχαία ελληνική ηθική, αποκτάται μόνο ως αποτέλεσμα της ανώτατης οντολογικής και ψυχολογικής καλλιέργειας του ανθρώπου, δηλαδή μόνο όταν ο άνθρωπος γίνεται εὖ δαίμων και η ψυχή του κατακτά τις ανώτερες βαθμίδες του Είναι της. Άλλη οδός προς την ευδαιμονία δεν υπάρχει.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Похожие:

Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconЕ. В. Афонасин Ответственный секретарь
М. Н. Вольф (Новосибирск), В. П. Горан (Новосибирск), Джон Диллон (Дублин), С. В. Месяц (Москва), Е. В. Орлов (Новосибирск), В. Б....
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconЕ. В. Афонасин Ответственный секретарь
М. Н. Вольф (Новосибирск), В. П. Горан (Новосибирск), Джон Диллон (Дублин), С. В. Месяц (Москва), Е. В. Орлов (Новосибирск), В. Б....
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconЕ. В. Афонасин Ответственный секретарь
М. Н. Вольф (Новосибирск), В. П. Горан (Новосибирск), Джон Диллон (Дублин), С. В. Месяц (Москва), Е. В. Орлов (Новосибирск), В. Б....
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconЕ. В. Афонасин Ответственный секретарь
М. Н. Вольф (Новосибирск), В. П. Горан (Новосибирск), Джон Диллон (Дублин), С. В. Месяц (Москва), Е. В. Орлов (Новосибирск), В. Б....
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconЗам ответственного редактора), И. Д. Ковальченко, И. И. Минц (ответственный редактор), В, А. Муравьев (ответственный секретарь), В. П. Наумов Рецензе н т ы
А. И. 'Зевелев, jj В. Е. Идлерицкий| (зам ответственного редактора), И. Д. Ковальченко, И. И. Минц (ответственный редактор), В, А....
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconКонкурса подготовила: Чазова Светлана Анатольевна ответственный секретарь цкк, кандидат педагогических наук
Чазова Светлана Анатольевна – ответственный секретарь цкк, кандидат педагогических наук
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconМ. Ю. Ледванов Ответственный секретарь
Кожокару А. Ф., Юров С. С
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconИсследование психологической готов­
Ответственный за выпуск проф. Ю. А. Гагин Секретарь В. И. Дворецкая Компьютерный набор и верстка А. В. Малинин
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconДемографические исследования выпуск четырнадцатый историческая демография москва
И. А. Данилова, М. Б. Денисенко, В. В. Елизаров, И. А. Троицкая (ответственный секретарь)
Е. В. Афонасин Ответственный секретарь iconФгоу спо «кхмт» положение
Состав приемной комиссии, ее председатель, ответственный секретарь назначаются директором техникума
Разместите кнопку на своём сайте:
Библиотека


База данных защищена авторским правом ©lib.znate.ru 2014
обратиться к администрации
Библиотека
Главная страница